Huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh, nằm ở phía Tây Nam của tỉnh, là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi hội tụ đời sống lao động cần cù và sáng tạo của người dân Nam Bộ. Trà Cú không chỉ nổi tiếng với những cánh đồng lúa trù phú hay nét văn hóa Khmer đặc sắc, mà còn được biết đến là cái nôi của nhiều nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian. Trải qua nhiều thăng trầm, đến nay, các làng nghề nơi đây vẫn được người dân gìn giữ, phát huy, góp phần quan trọng trong việc tạo việc làm, tăng thu nhập và bảo tồn giá trị văn hóa địa phương.

Trong số đó, làng nghề dệt chiếu Cà Hom – Vàm Ray thuộc xã Hàm Giang được xem là một trong những biểu tượng tiêu biểu của thủ công mỹ nghệ Trà Cú. Với hàng trăm hộ dân gắn bó, nghề dệt chiếu ở đây đã tồn tại hàng chục năm, trở thành nguồn sống chính của nhiều gia đình. Những chiếc chiếu được dệt bằng tay từ sợi lác tự nhiên, qua bàn tay khéo léo của người thợ, hiện lên với màu sắc hài hòa và hoa văn tinh tế. Mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng sinh hoạt quen thuộc, mà còn là kết tinh của công sức, sự tỉ mỉ và tâm hồn của người dân vùng sông nước. Hàng năm, làng nghề sản xuất hàng chục nghìn chiếc chiếu, không chỉ phục vụ trong tỉnh mà còn được tiêu thụ ở nhiều địa phương khác trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh đó, nghề đan lát truyền thống tại xã Đại An cũng là một nét đẹp của Trà Cú. Từ những nguyên liệu đơn giản như tre, trúc, lác hay mây, người dân nơi đây đã tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng như rổ, rá, cần xé, giỏ xách… vừa phục vụ sinh hoạt hằng ngày, vừa đáp ứng nhu cầu trang trí và quà lưu niệm. Đặc biệt, nghề đan lát giúp tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên, đồng thời tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động nông thôn, nhất là phụ nữ và người cao tuổi. Song song đó, nghề sản xuất đồ mộc và đồ gia dụng từ tre, tầm vong, gai tại xã Hàm Giang cũng đang được duy trì và phát triển, tạo nên bức tranh phong phú cho ngành thủ công mỹ nghệ của huyện.

Điểm nổi bật của thủ công mỹ nghệ Trà Cú là ở giá trị văn hóa mà nó mang lại. Mỗi sản phẩm đều chứa đựng nét đặc trưng của văn hóa Khmer – tinh tế, bền bỉ và gần gũi với thiên nhiên. Những hoa văn, họa tiết được khắc họa trên chiếu, trên đồ tre nứa không chỉ đơn thuần là trang trí, mà còn thể hiện triết lý sống hài hòa, tôn trọng tự nhiên của người dân nơi đây. Nghề thủ công vì thế không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là “sợi dây” kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hiện đại.

Trong những năm gần đây, chính quyền huyện Trà Cú đã quan tâm, hỗ trợ phát triển các làng nghề thông qua nhiều chương trình khuyến công, đào tạo nghề và khuyến khích ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất. Việc đưa máy móc vào các công đoạn như chẻ lác, xe sợi, ép tre giúp nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm và giảm bớt sức lao động thủ công. Bên cạnh đó, địa phương còn chú trọng xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, đưa sản phẩm làng nghề tham gia các hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh, từng bước quảng bá hình ảnh thủ công mỹ nghệ Trà Cú đến với du khách và người tiêu dùng.

Tuy nhiên, nghề thủ công mỹ nghệ của huyện vẫn đang đối diện với không ít thách thức. Sản xuất chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết và đổi mới mẫu mã. Nhiều hộ dân vẫn dựa vào phương thức thủ công truyền thống, chưa mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại. Thị trường tiêu thụ còn hạn chế, chủ yếu phục vụ nhu cầu nội địa; trong khi việc quảng bá, xây dựng thương hiệu sản phẩm đặc trưng vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Ngoài ra, nguồn nguyên liệu tự nhiên như lác, tre, trúc ngày càng khan hiếm do biến đổi khí hậu và khai thác quá mức, ảnh hưởng đến tính bền vững của nghề.

Để phát triển lâu dài, Trà Cú đang định hướng kết hợp giữa bảo tồn và đổi mới – vừa giữ vững giá trị văn hóa truyền thống, vừa ứng dụng khoa học kỹ thuật, sáng tạo mẫu mã phù hợp với xu hướng thị trường. Huyện cũng khuyến khích các hộ sản xuất liên kết thành hợp tác xã hoặc tổ hợp tác để tăng quy mô, đảm bảo đầu ra và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản phẩm. Đồng thời, phát triển du lịch làng nghề gắn với văn hóa Khmer cũng là hướng đi tiềm năng, góp phần quảng bá sản phẩm thủ công mỹ nghệ, thu hút du khách và tạo thêm sinh kế cho người dân.

Với tiềm năng sẵn có, cùng sự đồng lòng của chính quyền và người dân, thủ công mỹ nghệ huyện Trà Cú đang dần khẳng định vị thế của mình – không chỉ là nghề truyền thống, mà còn là nguồn lực văn hóa và kinh tế quan trọng, góp phần xây dựng hình ảnh Trà Cú – Trà Vinh năng động, đậm đà bản sắc trong hành trình phát triển bền vững.